Bắt đầu cuộc phân định biên giới - Những đặc điểm của vùng Bắc Bộ

 

 C

uối cùng sau khi đă đồng ư với cách tiến hành, đă đặt ra những luật cho số và loại của các đoàn hộ tống, chúng tôi đă đồng ư phải có một buổi gặp chính thức tại Cổng Trung Hoa để hai vị chủ tịch sẽ tham dự, để quyết định vị trí sẽ h́nh thành biên giới.

Khi chúng tôi rời Đồng Đǎng để đi dự buổi họp, chúng tôi quan sát trên con đường đến Trung Hoa, từ những ngọn đồi nh́n xuống Đồng Đǎng cho đến tận măi Thất Khê, trên vùng đất mà chúng tôi công bằng nh́n nhận là của người An Nam, các đạo quân chính quy của Trung Hoa đă dàn trăi trên các sườn đồi, mang theo cờ mà họ trồng khắp mọi nơi.  Các thẩm quyền quân sự đă đặt vấn đề với sự phô trương này và chúng tôi gởi một sĩ quan đi thảo luận với cấp chỉ huy Trung Hoa; quân chính quy, đối diện với các vấn đề hiệp ước, đă ngưng ngay các hoạt động nhưng họ vẫn không rút lui khỏi các điểm đă chiếm đóng.

Nhat Ky Tren Bien Gioi Viet Trung (Ai Nam Quan 1886 hinh 13)

H́nh 13. Trên đường đến Cổng Trung Hoa (Eug. Burnand vẽ theo phác họa của tác giả)

     Tuy nhiên, chúng tôi đă tiếp tục đi đến Cổng Trung Hoa, cùng với đoàn hộ tống đi giữa các toán quân chính quy Trung Hoa và nhiều cờ dựng trên đường đến đất Trung Hoa. Vừa khi chúng tôi đến nơi, ông Saint-Chaffray đă phản đối các đồng nghiệp Trung Hoa chống lại việc xâm lược lănh thổ của chúng tôi và rằng chúng tôi chỉ có thể bắt đầu cuộc họp sau khi các quân chính quy đă được triệu hồi về bên trong lănh thổ Trung Hoa. Các Ủy viên Trung Hoa trước nhất hành động như là họ đă không hiểu bất cứ các yêu cầu nào của chúng tôi; rồi, sau khi nhận đủ các thông tin, họ báo cho chúng tôi biết rằng mọi việc đă được làm mà họ không hay biết ǵ và rằng giới quân sự Trung Hoa đă không nhắc nhở họ. Li cũng tuyên bố rằng cả việc này là kết quả của một sự hǎng say quá độ của các  quan chức quân sự là những người muốn vinh danh chúng tôi. Cuối cùng, họ ra lệnh triệt thoái các quân chính quy khỏi các trại; biến cố đă được tuyên bố chấm dứt và chúng tôi lập tức đi vào vấn đề bàn thảo công việc.

     Cổng Trung Hoa nằm ngay cuối một con đường đèo không sâu lắm; những ngọn đồi cao nh́n xuống toàn diện đường đèo ấy th́ không cao hơn 50 đến 60m. V́ trong thời b́nh, người Trung Hoa đă tái xây dựng nó bằng đá tảng và được nối liền bởi một bức tường có lỗ châu mai cùng với các trại có rănh chiến đấu quay quần trên đỉnh các ngọn đồi. Các Ủy viên Trung Hoa mạnh mẽ quả quyết rằng chiếc cổng và bức tường có lỗ châu mai không được coi là đường biên giới; họ muốn ít nhất là phải vài thước của vùng đất khô cằn phía trước của nó. Chúng tôi đi đến tận nơi và, như là một sự tương nhượng lớn lao về phần chúng tôi, điều mà về sau này chúng tôi luôn khoe khoang, chúng tôi đồng ư rằng đường biên giới sẽ đi theo con lạch nhỏ đi ngang ở chân những ngọn đồi của chiếc Cổng Trung Hoa, khoảng 150m trước chiếc cổng. Đây chính là điều mà tôi gọi là cuộc họp phân định biên giới lần đầu tiên, sáu tháng sau cuộc khởi hành của chúng tôi rời nước Pháp và ba tháng sau khi chúng tôi đến Đồng Đǎng!

Nhat Ky Tren Bien Gioi Viet Trung (Ai Nam Quan hinh 14)

H́nh 14. Cổng Trung Hoa (Eug. Burnand vẽ theo ảnh chụp của Trung úy Hairon)

      Ngày hôm sau, các ủy viên của hai nước, ngoại trừ hai chủ tịch, lên đường hướng về miền Tây của Cổng Trung Hoa, tháp tùng bởi các nhân viên địa h́nh. Hai đoàn hộ tống đi tách rời nhau: chúng tôi được hộ tống bởi một đơn vị của trung đoàn 23, một đại đội các lính bộ binh An Nam, chừng 20 lính kỵ Phi Châu chỉ huy bởi Trung Úy Hairon và các phu khuân vác tiếp tế và hành lư. Hai ủy viên Trung Hoa, Li Hing-Jouei và Wang được tháp tùng bởi kỹ sư Li như là một thông dịch viên và bởi ông James Hart như là cố vấn, được hộ tống bởi chừng 100 lính chính quy Trung Hoa, nhưng các đầy tớ, phu khuân vác, các thư kư, bàn ghế và nhiều hành lư làm cho đoàn của họ đông hơn chúng tôi.

      Con đường chúng tôi đi là một lối ṃn biên giới mà trên đó người ta khó có thể đi hai hàng và trên đó những cái ghế với các phu khuân vác của các ủy viên Trung Hoa tiến lên rất chậm chạp. Thỉnh thoảng, gần các điểm có vẽ quan trọng để sử dụng, là các điểm dễ nhận trên bản đồ hay để mô tả trong bản báo cáo đặc biệt, chúng tôi chờ các đồng nghiệp Trung Hoa của chúng tôi, chúng tôi đồng ư với họ và chúng tôi lại ra đi trên lưng các con ngựa nhỏ con, để đi trước đầu toán. Để cấp lương thực qua lại v́ danh tiếng chung của hai dân tộc, chúng tôi đồng ư là trong khi chúng tôi đi trên lănh thổ An Nam, phái đoàn Pháp sẽ đi trước phái đoàn Trung Hoa và ngược lại sẽ là trường hợp khi chúng tôi ở trên lănh thổ Trung Hoa. Các giai đoạn, dưới các điều kiện này, không thể lâu, v́ thế đất, gồ ghề và là đồi đất phiến nham bao phủ với đất sét, do đó hết sức trơn trợt.

     Ngày đầu tiên tuy vậy cũng hoàn tất không có sự việc ǵ xảy ra khác hơn là con chó của tôi bị mất. Nó thuộc chũng loại ǎn thịt được bán tại chợ Đồng Đǎng: đă bỏ tôi đi một khoảng xa trong khi tôi đi bộ, chắc chắn nó đă cung cấp một bửa ǎn ngon lành cho một trong những phu khuân vác của chúng tôi hay của người Trung Hoa.

     Các làng người Thô rất gần với nhau trong khu vực này; chúng tôi đă đi qua ba làng như vậy trong một ngày. Những cây hồi được trồng khắp nơi và chung quanh mỗi làng người ta quan sát loại cây thanh nhă đó trên các sườn núi. Điều đặc biệt gây ngạc nhiên cho chúng tôi, trong một vùng dân cư có mật độ cao như vậy, hoàn toàn thiếu vắng các ngôi chùa hay bất cứ toà nhà tôn giáo nào ngoài các ngôi mộ. Các ngôi mộ này, nằm tại những nơi khá xa cách với các ngôi làng, tạo thành từng nhóm trong các bụi rậm, che mát dưới bóng các cây đa; người ta đi đến đó bằng những lối ṃn hẹp và tại trung tâm có một khoảng đất trống với một kiến trúc nhỏ giống h́nh một cái chùa, không có h́nh tượng; người ta chú ư dǎm sáu rừng thiêng như thế này. Lúc 3 giờ chiều chúng tôi dừng lại một ngôi làng tại Chinong và chúng tôi thu xếp chỗ ở với đoàn hộ tống tại ngôi làng nửa bỏ trống này; Đại tá Tisseyre, người thay thế ông chủ tịch, đă chỉ định một làng giàu có hơn ở Naphi cách một khoảng các trại của Ủy viên Trung Hoa và đoàn hộ tống của họ, những người mà chúng tôi đă gặp như là các người khách của chúng tôi từ khi chúng tôi du hành trong lănh thổ An Nam.

Nhat Ky Tren Bien Gioi Viet Trung (Ai Nam Quan hinh 15)

H́nh 15. Kư kết thỏa ước thứ nhất (Eug. Burnand vẽ theo phác họa của tác giả)

      Trước khi màn đêm buông xuống, hai phái đoàn đi cùng nhau đến Cổng Trung Hoa ở Aïro, tại vị trí này chúng tôi sẽ đi thám sát chung với nhau. Chúng tôi trở lại làng, mọi người chúng tôi đă sẳn sàng lều trại; v́ thời tiết rất tốt, các phu khuân vác đă quay quần bên ngoài các lều và ngũ qua đêm dưới trời đầy sao quanh các bếp lửa lớn mà họ đă nhóm lên, nói, cười và hát vang xa trong đêm làm cho chúng tôi không thưởng thức được một sự nghĩ ngơi xứng đáng, măi đến khi, không c̣n kiên nhẫn được, và sau khi đă cảnh cáo nhiều lần,  một người chúng tôi thức dậy chộp lấy một que củi đang cháy khỏi đống lửa, đuổi họ chạy khỏi lều tranh chúng tôi đang ở và v́ chúng tôi sợ rằng chúng sẽ bắt lửa cháy bất cứ khi nào v́ sự bất cẩn của họ.

     Sáng hôm sau chúng tôi tập họp lại để thảo luận và chúng tôi quan sát rằng, mặc dù lối tiến hành trong khu vực như thế này, nhằm để xóa tan những hiểu lầm, chúng tôi đă không hoàn tất với các thảo luận không chủ đích và phiền hà; chúng tôi lên đường mà không đồng ư và chúng tôi đi theo con đường  khó khǎn hơn con đường mà chúng tôi đă đi hôm qua.

     Mặt đất càng gồ ghề hơn, những ngọn đồi cao hơn và các khu vực thấp phía dưới đầy những con đường ṃn, nhiều lúc không đục sâu vào sườn đồi, đă bị tuột xuống trong cơn mưa đầu mùa đông; thường th́ chúng chỉ vừa đủ rộng cho các con ngựa chúng tôi đủ chỗ đặt chân. Chúng tôi đi bộ chậm chạp bằng hàng một nối đuôi nhau và khi đi ra khoảng trống trải, đoàn chúng tôi đă không thiếu một cảnh tượng ngoạn mục. Những bộ đồng phục màu xanh của các lính kỵ binh Phi Châu tháp tùng chúng tôi, ngồi trên những con ngựa đẹp gốc Ả Rập. đứng nổi bật trong nền phong cảnh pha chút vàng; rồi đến các bộ binh người An Nam, xa hơn là một đoàn dài các phu khuân vác, mang các áo khoác đỏ, những người lính trung đoàn 23 đi đoạn hậu, với mũ sắt trắng; và đằng sau nữa, khi quang cảnh kéo dài xa tít, là các quân chính quy Trung Hoa mặc những chiếc áo thụng dài màu đỏ có dấu h́nh mặt trǎng lớn trên ngực, rồi cuối cùng là đám rước kiệu của các đồng nghiệp Trung Hoa, nhưng đám rước này không phục vụ tốt lắm trên các con đường núi rừng này.

     Những con ngựa An Nam nhỏ con đă quen với những con đường này và chúng tôi thán phục làm sao mà ngựa các người lính kỵ Phi Châu có thể đi vào nơi nhỏ hẹp trong lúc người ta có thể tin rằng một con dê cũng khó mà xoay trở được.